Potrzeba zdolności do skalowania technologii

Pomimo tej silnej pozycji operacyjnej, region nie buduje proporcjonalnej wartości w obszarze technologii dla tego sektora. Oznacza to, że choć procesy logistyczne są realizowane w Europie Środkowo-Wschodniej, to rozwiązania technologiczne, które je organizują, optymalizują i skalują, powstają najczęściej poza regionem. W efekcie region pozostaje wykonawcą operacji, a nie ich technologicznym właścicielem. Różnica ta jest szczególnie widoczna w strukturze inwestycji venture capital. Pomimo dużej liczby startupów, które powstają w regionie, udział Europy Środkowo-Wschodniej w całkowitej wartości inwestycji VC w Europie pozostaje ograniczony. W sektorze MobilityTech udział ten jest jeszcze niższy i w dużej mierze zależy od pojedynczych dużych rund finansowania.

Region generuje znaczącą część europejskich startupów, jednak nie przyciąga proporcjonalnej części finansowania. Oznacza to, że liczba projektów nie przekłada się na ich zdolność do wzrostu i skalowania. Brakuje kapitału, który pozwalałby przejść z etapu budowy produktu do etapu ekspansji. Jednocześnie struktura inwestycji jest niestabilna. Pojedyncze duże rundy mogą chwilowo poprawiać statystyki regionu, jednak nie zmieniają ogólnego obrazu, w którym dostęp do finansowania pozostaje ograniczony. To powoduje, że region nie funkcjonuje, jako stabilny hub technologiczny, lecz raczej jako środowisko o ograniczonej zdolności do systemowego przyciągania kapitału.

Kolejnym czynnikiem jest niedobór dużych exitów (upłynnienie/sprzedaż posiadanych akcji spółki, wyjście ze spółki). W bardziej rozwiniętych ekosystemach technologicznych to właśnie one generują kapitał i doświadczenie, które zasilają kolejne firmy. W Europie Środkowo-Wschodniej ich liczba pozostaje ograniczona, co wpływa na tempo rozwoju całego środowiska. Brak tego mechanizmu oznacza, że rozwój jest mniej dynamiczny, a dostęp do kapitału na kolejnych etapach wzrostu pozostaje ograniczony. W efekcie trudniej budować firmy o większej skali i dłuższym horyzoncie rozwoju.

W takich warunkach część firm technologicznych decyduje się na rozwój poza regionem. Powodem jest dostęp do kapitału, większe rynki oraz lepsza infrastruktura wspierająca rozwój technologii. Oznacza to, że nawet jeśli innowacja powstaje w Europie Środkowo-Wschodniej, jej dalszy rozwój i monetyzacja często odbywają się poza nią.

Kluczowym wnioskiem raportu jest to, że ograniczenia rozwoju technologii w regionie wynikają przede wszystkim ze struktury rynku oraz sposobu podejmowania decyzji inwestycyjnych. Sektor transportu i logistyki funkcjonuje w środowisku niskiej marżowości i wysokiego rozdrobnienia, co oznacza, że większość firm operuje na ograniczonych zasobach i z dużą ostrożnością podchodzi do inwestycji. W takich warunkach decyzje inwestycyjne koncentrują się na krótkoterminowym efekcie. Technologie muszą być wdrażane szybko i bez ryzyka dla bieżącej operacji. Rozwiązania wymagające długiego czasu wdrożenia lub dużych nakładów kapitałowych mają mniejsze szanse na realizację.

To podejście prowadzi do koncentracji na rozwiązaniach, które przynoszą szybki i mierzalny efekt. Największy potencjał mają obszary związane z automatyzacją mikroprocesów, digitalizacją back-office’u oraz wykorzystaniem sztucznej inteligencji w konkretnych zastosowaniach operacyjnych. Rozwiązania te nie wymagają zmiany całego modelu działania firmy, lecz poprawiają wybrane elementy operacji. Dzięki temu ich wdrożenie jest łatwiejsze, a ryzyko mniejsze.

Raport wskazuje również na zmianę struktury inwestycji w Europie. Coraz większa część kapitału trafia do rozwiązań software’owych, które są mniej kapitałochłonne i łatwiejsze do skalowania. Projekty hardware’owe i infrastrukturalne, które wymagają większych nakładów, są postrzegane, jako bardziej ryzykowne. Ten trend wzmacnia kierunek rozwoju regionu, który posiada kompetencje technologiczne, ale ograniczone możliwości finansowania dużych inwestycji.

Jednym z najważniejszych problemów jest brak przejścia od pilotażu do skalowania. Wiele projektów kończy się na etapie testów lub pojedynczych wdrożeń i nie przechodzi do szerszej adopcji. Przyczyną jest brak infrastruktury wdrożeń. Obejmuje to ograniczony dostęp do środowisk testowych, niską interoperacyjność danych oraz brak kompetencji integracyjnych. Dodatkowo struktura finansowania powoduje lukę na etapie wzrostu, co utrudnia dalszy rozwój projektów.

Pomimo rosnącej roli technologii, poziom ich wykorzystania pozostaje niski. Dotyczy to szczególnie sztucznej inteligencji, która jest nadal na wczesnym etapie adopcji w regionie. Bariery obejmują koszty wdrożeń, trudności integracyjne oraz brak standardów danych.

Sektor działa również pod rosnącą presją kosztową i regulacyjną. Wzrost kosztów pracy, zmiany demograficzne oraz regulacje klimatyczne wpływają na sposób funkcjonowania firm i zwiększają znaczenie efektywności operacyjnej. W takich warunkach technologia staje się koniecznością. Bez niej utrzymanie konkurencyjności jest coraz trudniejsze.

Raport wskazuje, że przyszłość regionu zależy od zdolności do stworzenia warunków umożliwiających skalowanie technologii. Obejmuje to rozwój infrastruktury wdrożeń, poprawę dostępu do kapitału oraz wzmocnienie współpracy między uczestnikami rynku. Bez tych elementów Europa Środkowo-Wschodnia pozostanie przede wszystkim zapleczem operacyjnym. Jeśli jednak uda się wdrożyć wymienione aspekty, region ma potencjał, aby zwiększyć swój udział w wartości technologicznej i stopniowo zmieniać swoją rolę w europejskim ekosystemie. To właśnie dlatego powstają programy takie jak MobiScale. Jeśli budujesz rozwiązanie dla transportu lub logistyki, właśnie ruszyła druga edycja, warto sprawdzić, czy to moment dla Twojego projektu.

Patryk Bednarz, Natalia Nogacka, Marta Kościelak