Prawo jazdy, masy i wymiary oraz mobilność militarna

Wszystkie te działania wpisują się w unijną strategię podnoszenia bezpieczeństwa, zwiększania efektywności oraz wzmacniania możliwości i odporności infrastruktury w obliczu nowych wyzwań.

Zaktualizowane przepisy dotyczące praw jazdy, które zaczną obowiązywać w 2029 r., są efektem ponad dwuletnich prac legislacyjnych. Ich głównym celem jest poprawa bezpieczeństwa na europejskich drogach oraz harmonizacja standardów obowiązujących w państwach członkowskich. Przewidziane zmiany dotyczą zarówno zakresu szkolenia, jak i struktury dokumentów oraz zasad ich ważności.

Program kształcenia kierowców w Unii Europejskiej ma zostać rozszerzony o tematykę związaną z użytkowaniem nowoczesnych systemów wspomagających jazdę, o prawidłowe otwieranie drzwi, analizę zagrożeń wynikających z martwego pola oraz kwestie korzystania z telefonu podczas prowadzenia pojazdu. Nowe wytyczne mają też silnie akcentować potrzeby i bezpieczeństwo niechronionych uczestników ruchu, w szczególności pieszych, dzieci i rowerzystów.

Zmianie ulegnie również ważność poszczególnych kategorii praw jazdy. Dokumenty kategorii A i B będą wydawane na okres piętnastu lat, natomiast uprawnienia do prowadzenia pojazdów ciężarowych oraz autobusów będą obowiązywać przez pięć lat. Państwa członkowskie zyskają możliwość skracania tych okresów dla kierowców powyżej sześćdziesiątego piątego roku życia, tak aby kierowcy byli zobowiązani do częstszych badań lekarskich lub dodatkowych szkoleń. Badanie lekarskie – obejmujące między innymi ocenę wzroku oraz układu krążenia – będzie stanowiło obowiązek zarówno przed wydaniem pierwszego dokumentu, jak i przy jego odnawianiu. Kolejną ważną nowością będzie cyfrowe prawo jazdy, które kierowcy będą mogli okazywać w formie elektronicznej na urządzeniu mobilnym.

Ważnym elementem reformy są także zmiany dotyczące wieku kierowców zawodowych. Aby przeciwdziałać niedoborom kadrowym, Unia pozwoli osiemnastolatkom uzyskać prawo jazdy kategorii C, a dwudziestojednolatkom – kategorii D, pod warunkiem posiadania certyfikatu kompetencji zawodowych. Bez takiego certyfikatu wciąż obowiązywać będzie dotychczasowy wyższy próg wiekowy.

Istotną częścią nowych przepisów jest wprowadzenie ogólnoeuropejskiego mechanizmu zakazu prowadzenia pojazdów. Informacje o cofnięciu, zawieszeniu lub ograniczeniu prawa jazdy będą obowiązkowo przekazywane między państwami członkowskimi, co pozwoli skuteczniej egzekwować sankcje za najpoważniejsze naruszenia, takie jak jazda pod wpływem alkoholu lub narkotyków, spowodowanie śmiertelnego wypadku czy rażące przekroczenie prędkości.

Po raz pierwszy od dwóch dekad realna stała się perspektywa zmiany unijnej dyrektywy dotyczącej maksymalnych dopuszczalnych mas i wymiarów pojazdów. Celem tego procesu jest usprawnienie swobodnego przepływu towarów w całej Unii, stworzenie równych warunków konkurencji oraz wzmocnienie zachęt do stosowania technologii nisko- i zeroemisyjnych. Na początku grudnia państwa członkowskie przyjęły stanowisko negocjacyjne Rady, otwierając drogę do dalszych prac.

W projektowanych rozwiązaniach zaproponowano, aby bezemisyjne pojazdy mogły być cięższe, niż wynika to bezpośrednio z zastosowanych technologii, przy jednoczesnym wprowadzeniu rozróżnienia pomiędzy dopuszczalnymi masami dla pojazdów pięcio- i sześcioosiowych, tak aby zmiany te nie obciążały nadmiernie infrastruktury. Dodatkowo państwa członkowskie przewidziały możliwość wydłużenia pojazdów zeroemisyjnych o 0,9 metra, co ma zapewnić miejsce na zabudowę systemów napędowych.

Państwa członkowskie chcą także utrzymać elastyczność w zakresie stosowania odstępstw dla pojazdów specjalnych, transportów ładunków niepodzielnych czy dla europejskich systemów modułowych (EMS). Tzw. EMSy były główną kością niezgody m.in. pomiędzy państwami skandynawskimi, gdzie stosowane są na dużą skale, a krajami, które obawiały się o negatywny wpływ na infrastrukturę drogowa. Rada proponuje też dopuszczenie większej długości pojazdów w przewozach wahadłowych, dzięki czemu usługi tego typu mają stać się bardziej efektywne.

Kolejną istotną zmianą jest możliwość przekraczania granic przez bezemisyjne pojazdy uczestniczące w transporcie intermodalnym nawet wtedy, gdy ich masa przekracza ogólne limity dyrektywy, o ile nie przekracza limitów obowiązujących w obu zainteresowanych krajach.

Następnym etapem procesu legislacyjnego będą negocjacje z Parlamentem Europejskim, który swoje stanowisko przyjął już w marcu 2024 r., a po wyborach potwierdził je jesienią zeszłego roku. Parlament położył szczególny nacisk na kwestie transportów ponadgabarytowych, proponując ich dalszą cyfryzację oraz harmonizację zasad dotyczących zezwoleń, oznakowania pojazdów i ich eskortowania.

W obliczu wojny na Ukrainie oraz rosnących napięć geopolitycznych Komisja Europejska zwiększa aktywność na rzecz wzmacniania zdolności obronnych Unii. Jednym z filarów tych działań jest mobilność militarna, rozumiana jako możliwość szybkiego i sprawnego przemieszczania wojsk, sprzętu i zasobów na obszarze całej Wspólnoty. W listopadzie Komisja przedstawiła pakiet rozwiązań, które mają doprowadzić do utworzenia do 2027 r. ogólnounijnego obszaru mobilności wojskowej.

Nowe przepisy przewidują usunięcie barier regulacyjnych, które utrudniają transgraniczne przemieszczanie wojskowych zasobów. Uproszczone i ujednolicone mają zostać procedury dotyczące przewozów ponadgabarytowych, transportu materiałów niebezpiecznych oraz odpraw celnych. W sytuacjach nadzwyczajnych przewoźnicy wykonujący przewozy na rzecz sił zbrojnych mogą zostać zwolnieni z niektórych ograniczeń obowiązujących w transporcie cywilnym, w tym z zasad dotyczących kabotażu czy czasu jazdy i odpoczynku. W pakiecie podkreślono również istotną rolę prywatnych przewoźników, zwłaszcza firm wyspecjalizowanych w transporcie nienormatywnym, które w praktyce często uczestniczą w przewozach militarnych.

Znaczącym elementem pakietu jest również wzmocnienie infrastruktury transportowej, która ma być dostosowana do wymogów podwójnego – cywilnego i wojskowego – zastosowania. Kluczowe korytarze transportowe zostaną objęte działaniami zwiększającymi ich odporność, a infrastruktura strategiczna będzie szczególnie chroniona za pomocą nowych narzędzi w zakresie cyberbezpieczeństwa i bezpieczeństwa energetycznego. Komisja proponuje ponadto utworzenie specjalnej puli solidarnościowej, dostępnej dla państw członkowskich w razie kryzysu, obejmującej zasoby transportowe, także firm prywatnych, oraz stworzenie cyfrowego systemu wymiany informacji wspierającego mobilność wojskową.

Cały pakiet trafi teraz do Parlamentu Europejskiego i Rady, które będą mogły wprowadzić dalsze zmiany przed jego ostatecznym przyjęciem.

Wprowadzane przez Unię Europejską regulacje wyznaczają kierunek, w którym w najbliższych latach będzie rozwijał się europejski transport drogowy. Zmiany dotyczą zarówno codziennych obowiązków przewoźników, jak i długofalowych inwestycji we flotę, infrastrukturę oraz kompetencje kierowców. Jeśli prace legislacyjne przebiegną zgodnie z harmonogramem, najbliższe lata przyniosą szereg zmian, do których przewoźnicy będą musieli się dostosować.

---

 

AUTORKA:

Margareta Przybyla

www.mp-publicaffairs.eu

Bruksela, 12 grudzień 2025